İsmailağa Dergisi Resmî Web Sitesidir
Topbar widget area empty.
ULEMÂ’DAN İHTİLAF AHLAKINA DAİR MİSALLER RECEP-ERYGT Full view

ULEMÂ’DAN İHTİLAF AHLAKINA DAİR MİSALLER

İhtilaf, birinin tuttuğu yolun dışında farklı bir yol ve yöntemi benimsemektir.  İhtilaf bir delile dayanır ve çoğu zaman aynı anlamı taşıdığı düşünülen “hilaf” kavramından ayrıdır. Hilaf; kitap, sünnet ve İslam müçtehitlerinin görüşüne aykırı biçimde ortaya çıkan veya içtihat konusu olmayan bir alanda cereyan eden farklılık, ihtilaf ise naslara uygun ve içtihat alanında delile dayalı ortaya çıkan farklılık şeklinde tarif edilmektedir.

İhtilaf, bir konuda çözüme/hükme giderken, yol-yöntemin ayrı, maksadın ise bir olmasıdır. Hilaf ise hem yolun hem yöntemin hem de maksadın muhtelif olmasını ifade eder. İslam fıkhında hâkimin delile dayanmadan verdiği hüküm feshi gerektirirken, bir delile istinaden verilen hüküm ise fesih sebebi değildir. Bu değerlendirmeler ışığında denilebilir ki hilaf, işin özünde ve aslındaki farklılığı, ihtilaf ise, şekil ve lafızdaki farklılığı ifade etmektedir.

Bildiğimiz gibi İslam’da asıl olan vahdettir. Ancak vahdet bütün Müslümanların aynı kalıptan çıkmış gibi tek bir düşünceye sahip olması demek değildir. Bazı hususlarda farklı düşünceler, farklı yorumlar, farklı anlayışlar olması mümkündür. Mühim olan bu ihtilafın bir çekişmeye, didişmeye, nizâa ve kutuplaşmaya dönüşmemesidir.

İslam dinine dair metinler dil ile nazil olması sebebiyle hakikat, mecaz, istiare, âm, has, müşterek, muhkem, müteşabih, zahir, nas gibi pek çok delalet çeşitleri, metinleri farklı anlamamızı beraberinde getirmiştir. Bununla birlikte kâinatın yaratılışı gereği farklı içtihatlar da tabiidir. Kıyas, istihsan, maslahat gibi pek çok ilmi meselenin buna göre farklı anlaşılması mümkündür. Çünkü hak üzerine ihtilaf edilmesi hakkın kendisinin muhtelif olmasını gerektirmez. Zira hakka ulaştıran yollar ve kıyaslar muhtelif olabilir. Bu çerçeve içerisinde yapılan ihtilaflar sahabe-i kiram döneminden günümüze kadar var olmuş ve son derece tabiidir.

Nitekim Mevla Teala Hazretleri insanların iyi niyetle hakikati ararken ihtilaf etmelerinin tabii olduğunu, dini birtakım meselelerde ihtilaf edilebileceğini ve ihtilaf edilmesi durumunda çözüm yollarını şu ayet-i kerimelerde ifade buyurmuşlardır:

“Biz bu Kitab’ı Sana ancak üzerinde ihtilafa düştükleri şeyi insanlara açıklayasın ve iman eden bir topluma hidayet ve rahmet olsun diye indirdik.”

“Eğer bir şeyde ihtilafa düşerseniz onu Allah’a ve Resulü’ne götürün.”